Yapay zekayı seven depresyona girmiyor

Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi Rehberlik Ve Psikolojik Danışmanlık bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Seydi Ahmet Satıcı’nın öncülüğünde uluslararası bir araştırma ekibiyle yürütülen çalışmada, bireylerin yapay zekâya yönelik tutumları incelendi. Çalışma kapsamında tutumları gözlemlemesi amaçlanan Artificial Intelligence AttitudeScale-4 (AIAS-4) adlı ölçeğin Türkçe’ye uyarlaması ve geçerlilik çalışması yapıldı. Araştırma ekibinde, Milli Savunma Üniversitesi’nden Dr. Sinan Okur, İstinye Üniversitesi’nden Fatma Betül Yılmaz ve ölçeğin orijinal geliştiricisi olan Norveç Bergen Üniversitesi’nden Dr. Simone Grassini de yer aldı.

DAHA ÖNCE ÖLÇÜLMEDİ
“Yapay zekâ teknolojileri sağlık, eğitim, ekonomi, sanat ve daha birçok alanda giderek daha fazla yer buluyor” diyen Prof. Dr. Seydi Ahmet Satıcı araştırmayı şöyle anlattı:

“Toplumların bu hızlı değişime nasıl yaklaştığını anlamak hem teknolojik ilerlemenin toplumsal uyum süreci hem de bireylerin ruh sağlığı açısından kritik önem taşıyor. Ancak bugüne kadar, Türkiye’de bu tutumları kısa, pratik ve bilimsel geçerliliği yüksek bir ölçekle ölçmek mümkün değildi. Bu çalışma, uluslararası geçerliliğe sahip AIAS-4 adlı ölçeğin Türk toplumuna uyarlanmasını sağlarken, aynı zamanda yapay zekâya yönelik tutumların kişilik özellikleri ve ruh sağlığı ile olan ilişkisini ortaya koyuyor. Böylece, sadece psikometrik bir katkı sunmadık. Aynı zamanda toplumun teknolojiye adaptasyonu ve bireysel psikolojik tepkileri arasında önemli köprüler kurduk.

İKİ AŞAMALI ÇALIŞMA
Çalışmayı iki aşamada yürüttük. Birinci aşamada, ölçeğin Türkçeye uyarlama süreci, geçerlilik ve güvenirlik analizlerini yaptık. İkinci aşamada, AIAS-4’ün depresyon, kaygı, stres, mental iyi oluş ve gelişme psikolojik değişkenlerle ve kişilik özellikleriyle ilişkilerini inceledik. Çalışmanın sonucunda AIAS-4’ün Türkçe uyarlamasının yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir olduğunu tespit ettik. Ölçek hem kadınlar hem de erkekler için aynı psikolojik yapıyı ölçebiliyor. Diğer yandan internet tutumu ve yaşam doyumu ile anlamlı pozitif ilişkiler gösteriyor. Yani, yapay zekâya yönelik olumlu tutumları; bireyin genel yaşam memnuniyeti ve teknolojiye açıklığıyla ilişkili.

RUH SAĞLIĞINI DOĞRUDAN ETKİLİYOR
Çalışmanın diğer bir sonucu ise kişilik özellikleri ile anlamlı ilişkiler gözleniyor. Açıklık, dışadönüklük ve sorumluluk gibi özellikler yapay zekâya daha olumlu bakışı yansıtırken; nevrotiklikile yapay zekâya yönelik olumsuz tutum arasında negatif bir ilişkiye rastladık. Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, yapay zekâya yönelik olumlu tutumun, bireylerin ruh sağlığını hem doğrudan hem de dolaylı yoldan etkilediğini göstermesi oldu. Şöyle ki, yapay zekâyı olumlu bir şekilde değerlendiren bireylerin depresyon, kaygı ve stres düzeylerinin daha düşük olduğu görüldü. Bu daha düşük psikolojik sıkıntı düzeyi, kişinin kendini daha iyi hissetmesi, daha mutlu, huzurlu ve üretken olmasıyla sonuçlanıyor. Yani yapay zekâya olumlu bakan bireyler, daha az psikolojik sıkıntı yaşıyor ve bu da onların genel ruh sağlığını olumlu yönde etkiliyor.

ULUSLARARASI KATKI SAĞLIYOR
Ölçeğin Türkçeye kazandırılması, Türkiye’de bu alanda yapılacak tüm araştırmalar ve uygulamalar için sağlam bir temel niteliğinde. Çalışma yalnızca bir ölçek uyarlamasıyla sınırlı kalmadı, aynı zamanda yapay zekâya yönelik tutumların ruh sağlığıyla olan ilişkisini de ortaya koydu. Yapay zekâya olumlu bakan bireylerin daha az depresyon, kaygı ve stres yaşadığı; psikolojik olarak daha iyi durumda olduğu saptıyor. Araştırma sonuçları, eğitimden sağlığa, psikolojik danışmanlıktan teknoloji politikalarına kadar birçok alanda uygulayıcılara yol gösterebilir. Toplumun teknolojiyle sağlıklı bir ilişki kurabilmesi, ancak bu ilişkiyi anlamakla mümkün. Ayrıca, bu ölçek ve araştırma bulguları, gelecekte farklı kültürlerle yapılacak karşılaştırmalı çalışmaların da önünü açıyor. Bu yönüyle çalışma, sadece ulusal değil, aynı zamanda uluslararası bir katkı sunuyor.”