NASA Mars uydusunu kaybetti

6 Aralık’ta gezegenin arkasına geçerken sinyali kesilen araç, yeniden görünür hale geldiğinde Dünya’ya bir daha “ses” vermedi. Kurum, hem arızanın nedenini araştırıyor hem de zayıf da olsa bir sinyal yakalamaya çalışıyor.

10 YILDIR MARS’TA

MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN), Kasım 2013’te fırlatıldı ve Eylül 2014’te Mars yörüngesine oturdu. Görevi, Kızıl Gezegen’in üst atmosferini ve iyonosferini inceleyerek Güneş rüzgârıyla etkileşimini anlamak; Mars’ın bugün neden soğuk ve kuru bir dünya haline geldiğine ışık tutmaktı.

Uzay aracından gelen veriler, Mars’ın geçmişte sahip olduğu suyun ve kalın atmosferinin yavaş yavaş uzaya kaçtığını gösteren en güçlü kanıtlardan bazılarını sağladı. MAVEN, özellikle Güneş’ten gelen yüklü parçacıkların atmosferi nasıl “soyup attığını”, toz fırtınalarının suyu üst katmanlara nasıl taşıyıp bu kaçışı hızlandırdığını ortaya koydu.

NASA’nın açıklamasına göre 6 Aralık’ta her şey yolunda görünüyordu; telemetri verileri tüm alt sistemlerin normal çalıştığını gösteriyordu. Araç, planlandığı gibi Mars’ın arkasına geçti ancak yeniden görünür olduğunda NASA’nın Derin Uzay Ağı antenleri MAVEN’dan hiçbir sinyal alamadı.

ROVER’LAR İÇİN KRİTİK

MAVEN sadece bilimsel veriler toplayan bir gözlem uydusu değil; aynı zamanda Mars yüzeyindeki Curiosity ve Perseverance araçlarıyla Dünya arasındaki veri trafiğinde kullanılan bir “aktarma istasyonu”. Yani yüzeyden gönderilen fotoğraflar, ölçümler ve komutların önemli bir kısmı, yıllardır MAVEN üzerinden taşınıyordu.

Uzay aracı devre dışı kalmış görünse de NASA’nın Mars çevresinde hâlâ aktif iki uydusu daha var: 2005’te fırlatılan Mars Reconnaissance Orbiter ve 2001’den beri çalışan Mars Odyssey. Avrupa Uzay Ajansı’nın ExoMars Trace Gas Orbiter’ı da veri aktarma görevini paylaşan diğer bir araç. Ancak MAVEN, yaşça en genç görevlerden biri olduğu için uzun vadede iletişim ağı açısından en önemli halkalardan biri olarak görülüyordu.

NEDEN SUSTU, BİLİNMİYOR

NASA, “uzay aracı ve operasyon ekiplerinin anomaliyi araştırdığını” vurguluyor; şu an için ne yaşandığına dair resmi bir teknik açıklama yok. Kurum, daha fazla bilgi elde edildiğinde yeni bir duyuru yapılacağını belirtiyor.

MAVEN, 2022’de yaşanan başka bir teknik sorun sırasında da geçici olarak güvenli moda alınmış, mühendisler aylar süren çalışmaların ardından aracı yeniden tam kapasiteye döndürmeyi başarmıştı. O dönem yapılan değerlendirmelerde, doğru çözümle uzay aracının 1 on yıl daha çalışabileceği ifade edilmişti. Bu nedenle yeni iletişim kaybının kalıcı mı, yoksa yine çözülebilir bir yazılım ya da donanım arızası mı olduğu henüz bilinmiyor.